Wróć do początku Okiem pedagogaDysleksja Lateralizacja – co rodzic powinien o niej wiedzieć

Lateralizacja – co rodzic powinien o niej wiedzieć

przez Ola Wojciechowska
Pytania o lateralizację w kontekście  leworęczności dziecka, a także w kontekście dysleksji są dość częstym zjawiskiem. Zostałam niejako “wywołana do tablicy” przez Marcelinę Przeździęk (fantastyczną neurologopedę) z prośbą o poruszenie tematu lateralizacji. W związku z tym poprosiłam swoich obserwatorów na Instagramie o podzielenie się ze mną tym, co chcieliby wiedzieć o lateralizacji. Dostałam całkiem sporo ciekawych pytań, niektóre z nich się powtarzały. Pytania, które uznałam za najważniejsze, które pozwolą rodzicom na zebranie podstawowej wiedzy omówiłam krótko w tym poście na Instagramie. Ten artykuł uzupełnia instagramowy wpis o ważne i ciekawe aspekty, dzięki czemu pozwoli Ci poznać zjawisko lateralizacji jeszcze dokładniej.
W dzisiejszym artykule znajdziesz odpowiedzi na następujące pytania:
  1. Co to jest lateralizacja?
  2. Do jakiego wieku powinno się określić dominację strony?
  3. Czy 10 miesięczne niemowlę może mieć preferencje na jedną stronę?
  4. Czy raczkowanie pomaga w ustalaniu lateralizacji?

Czym jest lateralizacja?

Nie zamierzam przedstawiać Ci podręcznikowych definicji, bo nie jesteś tutaj po to by poznać definicję, tylko po to by zrozumieć. W związku z tym musisz wiedzieć, że lateralizacja to nic innego, jak dominacja jednej ze stron ciała. Często bywa nazywana stronniczością, a precyzyjnie mówiąc: to dominacja jednej z półkul mózgowych. Na Instagramie wspomniałam, że ta dominacja jednej z półkul przyczynia się do sterowania motoryką przeciwnej strony ciała. To wymaga małego sprostowania, ponieważ nie każdy narząd, którego dotyka dominacja, jest narządem motorycznym.

Narządy, których dotyczy dominacja to:

  • oko,
  • ucho,
  • ręka,
  • noga.

O tyle, o ile ręka i noga są narządami motorycznymi (czyli odpowiedzialnymi za ruch), o tyle oko i ucho – nie. W związku z tym ustalmy jasno, że dominująca półkula mózgowa decyduje o przeciwnej stronie ciała. Lewa półkula odpowiada za prawą stronę ciała, a prawa półkula – za lewą. Oprócz tego każda z półkul mózgowych odpowiedzialna jest za konkretne obszary rozwoju człowieka (ale o tym napiszę innym razem).

W jakim wieku ustala się lateralizacja?

Dziecko przychodząc na świat jest organizmem bilateralnym, czyli takim, które nie posiada ustalonej lateralizacji. Pierwsze oznaki ustalającej się lateralizacji u dziecka możemy zaobserwować w okolicy 4 roku życia. Dopiero wtedy możemy zacząć przypuszczać czy nasze dziecko będzie prawo- czy leworęczne. Natomiast absolutnie nie oznacza to, że w wieku 4 lat mamy już pełną wiedzę na temat lateralizacji dziecka. Wielu rodziców zgłasza specjalistom, że ich dzieci mając zaledwie 6-12 miesięcy stale używają jednej ręki do podnoszenia przedmiotów. Oczywiście, zdarza się tak, że dzieci w tym wieku przejawiają pewnego rodzaju stronniczość (to dość powszechne zjawisko), natomiast absolutnie nie jest to moment, w którym możemy mówić o ustalonej już (trwale) lateralizacji.

Charakterystyczny moment, który możemy nazwać okresem silnie ustalającej się lateralizacji jest 7 rok życia, czyli moment, w którym nasze dziecko wyrusza do pierwszej klasy szkoły podstawowej. Natomiast o całkowitym ustaleniu lateralizacji możemy powiedzieć w okolicy 13 roku życia, a ściślej mówiąc pomiędzy 12-14 rokiem życia. Warunek jest jeden: mówimy o dziecku będącym w normie rozwojowej.

Rodzaje lateralizacji

Wśród rodzajów, jakie możemy spotkać na swojej drodze wymieniamy lateralizację:

  • prawostronną – gdzie w przeważającej części dominuje prawa strona (ręka/noga/oko/ucho),
  • lewostronną – w przeważającej części dominuje lewa strona (ręka/noga/oko/ucho),
  • skrzyżowaną – gdzie mamy do czynienia z mieszaną stronniczością np. prawa ręka i noga, lewe oko i ucho.

Możemy mieć też do czynienia z sytuacją, w której dziecko jest obustronne, tj. naprzemiennie używa lewej/prawej ręki. Takie zjawisko nazywamy też lateralizacją słabą lub zwyczajnie nieustaloną. Jest to sytuacja trudna z perspektywy nabywania systemu językowego, a także nauki pisania i czytania. Ta sama trudność dotyka dzieci ze stwierdzoną lateralizacją skrzyżowaną, szczególnie w sytuacji, kiedy mamy do czynienia z niejednorodnością w zakresie dominującej strony oka i ręki. Brzmi zawile? Już upraszczam. W trudnej sytuacji z perspektywy edukacji szkolnej (i nie tylko!) znajduje się dziecko, które jest praworęczne i lewooczne (lub leworęczne i prawooczne).

Relacja oko-ręka

To niesamowicie ważne by dziecko akurat te dwa narządy miało ze sobą dobrze skoordynowane. Dlaczego? Dlatego, że dobra relacja oka i ręki pozwala prawidłowo rozwijać koordynację wzrokowo-ruchową.  Natomiast koordynacja wzrokowo-ruchowa jest niezbędna do nabywania umiejętności pisania i czytania. Co więcej, jeśli dominujące oko i ręka znajdują się po tej samej stronie ciała – nabywanie zdolności graficznych i manipulacyjnych przebiega zdecydowanie sprawniej.

Można z tego wyciągnąć różne wnioski, ale jednym z najważniejszych jest ten, że przestawianie dziecka leworęcznego ma sens wtedy, kiedy mamy pewność, że jest ono prawooczne. Wówczas, przestawiając rękę z lewej na prawą – ułatwiamy mu późniejsze funkcjonowanie w rzeczywistości szkolnej. Jeśli natomiast dziecko jest leworęczne i lewooczne, przestawiając je na prawą rękę sprawiamy, że w przyszłości może (choć nie musi) nabawić się trudności w zakresie rozwoju koordynacji wzrokowo-ruchowej. Z kolei te trudności mogą przyczynić się do powstawania trudności szkolnych, co w ostatecznym rozrachunku może sprawić, że dziecko będzie przejawiać skłonności dyslektyczne (o dysleksji możecie poczytać tutaj).

Pisanie liter i innych znaków w odbiciu lustrzanym, może występować m.in. w związku z brakiem jednorodności w zakresie dominacji strony oka i ręki.

Raczkowanie

Ten fragment dodaję niejako w gratisie do tego wpisu, dlatego, że jest to niesamowicie ciekawy wątek, nie tyle z perspektywy lateralizacji, co całościowego rozwoju dziecka. Raczkowanie to czynność, która angażuje naprzemiennie prawą rękę, lewą nogę, lewą rękę i prawą nogę. Skoro lewa półkula odpowiada za prawą stronę ciała, a prawa półkula za lewą, to w trakcie raczkowania mamy do czynienia z jednoczesną pracą obu półkul. Dziecko, które w okolicy 6-10 miesiąca życia przejawiało dominację jednej z rąk, w okresie raczkowania zaburza tę dominację. Co tylko dowodzi, że w okresie intensywnej nauki naprzemienności ruchów (raczkowanie, chodzenie, bieganie) dziecko nie ma szansy na ustalenie lateralizacji.

Pisząc to doszło do mnie, że nie zamknę się w jednym artykule. W związku z tym na tym zakończę, a w najbliższym czasie stworzę drugi, który będzie zawierał m.in. informacje:

  1. Jak sprawdzić, która ręka/noga/ucho/oko dominuje u Twojego dziecka.
  2. Jakie ćwiczenia wspierają proces ustalania lateralizacji.

Spodziewaj się tego artykułu za tydzień w środę – 15.04.

Do tego czasu zaglądaj na mojego Instagrama, gdzie w przyszłym tygodniu będzie miało miejsce wyzwanie rysunkowe. Będziemy się wspólnie uczyć rysować, bo rysowanie jest dziecinnie proste. Pokażę Ci, że chęci i pozytywne nastawienie wystarczą Ci do tego, by stworzyć dziecinnie prosty rysunek dla swojego dziecka (i ze swoim dzieckiem).

Moja ostatnia prośba do Ciebie: jeśli dzisiejszy wpis cokolwiek Ci rozjaśnił, w czymkolwiek pomógł to proszę – poślij go dalej w świat i daj znać w komentarzu co z niego wyniosłaś. To najlepsze i największe uznanie dla autora, zapewniam Cię. 🙂

Możesz zajrzeć też tutaj

1 komentarz

Test na lateralizację - Kluczowa Edukacja 15 kwietnia 2020 - 00:08

[…] z powiek niejednego rodzica. Skoro omówiłam już w większości teorię związaną z lateralizacją, pora ugryźć ten temat od strony praktycznej. Wspominając o praktycznej […]

Odpowiedz

Skomentuj

* Korzystając z tego formularza wyrażasz zgodę na przechowywanie Twoich danych przez właściciela strony https://olawojciechowska.pl.